Tiwala sa Tiwali: Rebyu ng “Isang Gabing ang Buwan ay Hila-hila ng Gula-gulanit na Ulap”

ni Rogene A. Gonzales

▶︎ Dalawang magkababata ang muling magtatagpo pagkatapos ng mahabang panahon. Si Elisimo (Heber O’Hara) matapos mag-aral ng Criminology sa Maynila ay umuwi sa kanyang probinsya, dito niya hihingan ng tulong si Egberto (Ybes Bagadiong), isang tambay na nanatiling “paraket-raket” sa baryo. Magkaibigan silang parehong sinisikil ng pangangailangan ng sikmura na maghanapbuhay kaya’t isang hatinggabi sa kabilugan ng buwan, sa isang bakanteng lote na palatandaan lamang ay isang puno, kapwa sila naghukay. Ngunit sa paglalim ng gabi, di pala bulawan o ginto ang kanilang matutuklasan, kundi ang lihim na pagkatao (o pagkahalimaw) ng isa’t isa.


Sa "Isang Gabing ang Buwan ay Hila-hila ng Gula-gulanit na Ulap" (isinulat ni Ryan Machado at sa direksiyon ni Paolo O’Hara, at bahagi ng The Virgin Labfest 15) matutunghayan ang salimbayan ng dalawang tauhang pinalaki ng krisis ng lipunan. Ang pagdududa ni Egberto sa tunay na motibo ni Elisimo sa pagbabalik dahil sa pagmamanman niya sa ikinikilos ng kanyang mga kabaryo ay tinatapatan ng pagdududa rin ni Elisimo kung adik ba si Egberto at may nalalaman sa mga nangyayaring “kababalaghan” sa komunidad.


Ang dula mismo ay pagtatanghal ng larong tagu-taguan na minsang naging katuwaan lamang sa magkababata na ngayon ay inaaangkupan ng panganib—ngunit lingid sa kanilang kaalaman, kapwa sila pinaglalaruan ng mas malalaking mga puwersa na nag-uudyok sa kanila na piliin ang marahas na buhay o matulak sa bangin ng kamatayan.


Katatawanan, kaseryosohan, kuwentong-bayan

Bagama’t nakakatawa ang timpla ng mga karakter ni Elisimo at Egberto dahil na rin sa mga homoerotikong hirit, at ang dikotomiya ni Egberto na anak-mahirap, sunog ang balat sa araw, at makulit na nangingilatis kay Elisimo na may alwan sa buhay kaya’t nakapag-aral ng kolehiyo, maputi ang kutis, at “ginagawa lamang ang trabaho”— mabigat at napapanahon ang paksa ng dula ni Machado.


Kapansin-pansing estilo rin ito ng mandudula sa kanyang "Ang Mga Puyong" (sa direksiyon ni Ricardo Magno, at bahagi ng The Virgin Labfest 13), ang dark humor ng dalawang tauhan bilang lulan sa pagtalakay mula puberty at kultura ng circumcision tungong child molestation, trauma, at patriyarka. Sa Isang Gabing ang Buwan, epektibong dinadala ang manonood sa unti-unting paglantad ng mga detalye upang makita ang kabuuang uniberso ng kuwento: si Elisimo at Egberto ay umiiral sa pangil ng lagim.


Dagdag pa rito ang paggamit sa kuwentong-bayan ng mga tiktik o aswang. Ang pag-aaswang-aswangan ni Egberto (special mention sa husay ni Bagadiong sa pag-arte, tila nababaliw na nangingisay sa entablado at gumagaralgal ang lalamunan) upang takutin ang mga napadaan sa kanilang hinuhukay ang tanging dudang naiiwan sa manonood sa bandang huli — isang pagtatanghal lamang ba ito para kay Elisimo, o tunay na aswang si Egberto?


Bagama’t ang aswang sa popular na kultura ay pumapatungkol sa isang halimaw na nagbabagong-anyo, ayon kay Damiana L. Eugenio (2001), nagmula ito sa mitho ng mga Bikolano, ang Diyos na si Asuang ng Mt. Malinao na ninakaw ang apoy sa Diyos na si Gugurang ng Mt. Mayon. Ang dula ay maaaring tingnan bilang alegorya ng digmaan ni Asuang at Gugurang upang manaig ang mas makapangyarihan, at sa bahagi ni Elisimo at Egberto, ang kabutihan at kasamaan ay nasasalang sa kalabuan. Tulad ni Egberto si Asuang na tiningnan ang paghahangad ng init bilang masama, ang labis na pag-uusisa ng isang tambay sa pulis ang nagdulot sa kapahamakang di sana nangyari kung siya ay nanahimik na lamang at sumunod sa kagustuhan ni Elisimo.


Narcopolitics sa probinsiya

Si Elisimo, dahil sa pangangailangang medikal sa kanyang hepatitis at pagtaguyod sa pamilya ay nagpasyang maging ahente ni SPO1 Vicente. Ayon kay Egberto na nanatiling tapat sa kapitan ng baryo, konektado si Vicente sa kartel ng droga sa lugar: “Nahuli raw minsan ang trucking nila sa Batangas pero nabayaran lang kaya’t hindi natimbog… Alam naman natin kung gaano sila kaimpluwensiya. Hawak nila ang kapulisan.”


Ang dula ay mapangahas na pagsasalarawan sa epekto ng War on Drugs ni Rodrigo Duterte sa mga liblib na bahagi ng mga probinsiya. Mahalagang premise ang ibinigay ni Machado sa naratibo ng tokhang sa Pilipinas. Paano nga ba tatanggapin ng mga rural na komunidad ang pagbabagong-hugis ng katiwalian sa kanilang lugar? Sa panahong namamayani pa rin ang “goons, guns, and gold,” saan kakapit ang maralita?


Saad nga ni Egberto, naramdaman niyang hindi na niya kaibigan si Elisimo at ginagamit na lamang siya nito: “Akala ko pa naman, kasinglalim ng hukay na ’to ang pinagsamahan natin.” Masalimuot ang realidad na inihaharap sa atin ng dula, ang magkakaibigan ay nagpapatayan, ang pakikibaka upang ipreserba ang sarili ang nananaig sa halip na kolektibong gapiin ang mga halimaw, at ang mga nasa kapangyarihan ay patuloy na humahalakhak sa karahasang kanilang isinusubo sa madla.


Sining ng Liwanag

May kritikong naglabas ng negatibong komentaryo hinggil sa dula ni Machado, ni-rerelegate ito bilang “eerie mystery” na tila di man lamang pinag-isipan ang mga nais ipahiwatig ng mga tauhan, ng kanilang kapaligiran, at ugnayan nito sa mas malawak na lipunan. Nasanay siguro ang karamihan na tingnan lamang ang entertainment value ng sining at hindi ang mas mahalagang papel nitong maghawan ng liwanag sa panahong nilulukuban ng dilim ang ating kinabukasan.


Kinakailangan ngayon ang mga dula tulad ng "Isang Gabing ang Buwan ay Hila-hila ng Gula-gulanit na Ulap" sapagkat paglabas ng mga manonood sa gusali ng teatro at pagbalik sa kaniya-kaniyang kinagisnang “normal” na buhay, ‘di lang ulap ang mapagmamasdang gula-gulanit kundi ang duguang katawan ng higit 20,000 “nanlaban.” Patuloy na nang-uusig ang tanong sa bawat artista at manunulat: Ano’ng ambag ng iyong sining sa pagkakamit ng hustisya? #


Si Rogene Gonzales ay isang manunulat.


Ang "Isang Gabing ang Buwan ay Hila-hila ng Gula-gulanit na Ulap" ay bahagi ng Set A ng Virgin Labfest 15, na mayroon pang dalawang staging: July 6, 8:00PM, at July 7, 3:00PM.


EMAIL: gaslightph@gmail.com.

WEBSITE COPYRIGHT: 2018. Copyright of essays revert back to authors.

© 2023 by The Artifact. Proudly created with Wix.com

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now